De overheid staat voor het gemeenschappelijk belang van alle burgers. Die is er om de gemeenschappelijke belangen van de burgers te organiseren die er anders niet of versnipperd zouden komen, maar die iedereen wel wil. De overheid doet risicovolle en lange-termijn investeringen. De overheid staat ook ten dienste van individuele burgers (b.v. bescherming van de rechten van individuen).
Tot de gemeenschappelijke belangen van de burgers waar de overheid voor zorgt horen veel zaken. Denk aan:
- Onderwijs en onderzoek
- Publieke zenders (kranten/websites/…) om een ander platform te bieden dan de commerciële. Dit om uiting te geven aan kunst of (onafhankelijke) informatie aan burgers te geven (b.v. via journalistiek en documentaires), zonder afhankelijk te zijn van commerciële belangen.
- Infrastructuur:
- Internet (infrastructuur, zoekmachines, veilige mail, …)
- Water, de keten uit grond/rivier/zee/lucht en water uit de kraan. Dit inclusief bescherming tegen de zee en rivieren.
- Ter ondersteuning van transport door de openbare ruimte (over de grond, door de lucht, en over water)
- Geldsysteem inrichten. Zie b.v. een link over geldzaken.
- Openbare ruimte en inrichting daarvan
- Volksgezondheid (medische zorg, lucht en bodemkwaliteit, voedselkwaliteit, …)
- Onderdelen met recht van geweldgebruik (leger, politie)
- Rechtspraak
- …
En dit moet de overheid doen in het algemeen belang. Niet-overheidsbelangen (b.v. bedrijfsbelangen) mag je niet dienen als onderdeel van die overheidsbelangen. Het vermengen van belangen is niet toegestaan omdat dit een glijdende schaal is waarbij niet het algemeen belang prevaleert. Dit betekent b.v.:
- Geen bedrijfsreclame waar de overheid eigenaar is (websites van de overheid, publieke omroepen, bushokjes, openbare plaatsen).
- Bedrijven mogen geen overheidsgegevens/persoonsgegevens gebruiken.
- Geen financiering/sponsoring van de overheid door bedrijven.
De overheid kan voor het gemeenschappelijk belang best dwingend optreden en snel tot actie overgaan: we hoeven niet op een crisis te wachten (of er een te creëren) voordat we wat doen. Onteigening is b.v. ook gewoon een instrument van de overheid (al moet je daar natuurlijk terughoudend, transparant en in redelijkheid t.o.v. het algemeen belang mee omgaan).
Voorbeeld van marktwerking in het onderwijs
Een voorbeeld van marktwerking in publieke diensten, specifiek over onderwijs. Wanneer mensen van gemeenschappelijk onderwijs richting privéscholen gaan heeft dat grote nadelen, en als het eenmaal begint versterkt het zichzelf:
- Als ieder zijn eigen private school heeft, krijgen kinderen met ouders die geld hebben een betere opleiding dan andere kinderen. Daarmee krijgen kinderen geen gelijke kansen.
- Mensen (kinderen en de ouders daarvan) gaan niet met elkaar om omdat ze op verschillende scholen zitten. Daardoor ontstaat er een tweedeling in de samenleving. En onbekend maakt onbemind.
- Wanneer er geen gemeenschappelijk schoolsysteem is, gaat de hogere klasse, en later de middenklasse het voor zichzelf regelen. Daarmee wordt de collectiviteit onder het systeem weggehaald. Er is dan geen groot belang meer om veel te doen aan misstanden of laag niveau van onderwijs. En de mensen die achterblijven hebben minder connecties en invloed om er wat aan te doen. De kinderen van de wethouder zitten op een privéschool, dus die herkent de problemen niet van de openbare scholen. Problemen worden dan niet aangepakt.
- Leraren gaan liever werken voor privéscholen die wel geld hebben dan openbare scholen. Daarmee gaan veel goede leraren uit het collectieve schoolsysteem, en wordt het alleen maar erger: nog meer kwaliteitsverschil tussen de schooltypes, en dus nog meer reden om te zorgen dat je kind op een privéschool zit.
- Het is een wapenwedloop om de hoogste cito score te halen of de beste/duurste school te worden, waarvoor kinderen opgeofferd worden. Laten we problemen oplossen voor alle kinderen, en niet alleen voor kinderen met rijke ouders. Alle kinderen hebben recht op goed onderwijs (en dat is onderwijs zonder winstoogmerk), en we hebben allerlei mensen nodig in een samenleving. Laten we ervoor zorgen dat ieder individueel kind de beste versie van zichzelf wordt. Daarmee helpen we Nederland als geheel meer.
De overheid is er voor het gemeenschappelijk belang, en moet dit dus tegengaan. Je ziet dat het al begonnen is met privéscholen, en huiswerkbegeleiding of examentraining voor diegenen die het kunnen betalen. Innovatie met scholen en onderwijs is goed, maar een school is geen bedrijf waar kinderen het product zijn van een businesscase.